فضای مجازی؛ میدان آگاهی یا کارخانه افراطگرایی؟
نشست علمی ـ تخصصی «افراطگرایی در فضای مجازی و تأثیر آن بر افکار عمومی» برگزار شد
فضای مجازی امروز فقط محل گفتوگو و تبادل معلومات نیست؛ به یکی از اصلیترین میدانهای شکلگیری ذهن، باور و رفتار جامعه تبدیل شده است؛ میدانی که میتواند دانشگاه آگاهی باشد یا کارخانه نفرت، شایعه، تعصب و افراطگرایی. این محور اصلی نشست علمی ـ تخصصی «افراطگرایی در فضای مجازی و تأثیر آن بر افکار عمومی» از سوی بنیاد پیامبر اعظم(ص) بود؛ نشستی که در آن علما، استادان، فرهنگیان و جوانان از خطرهای رو به گسترش تعصب و افراط در شبکههای اجتماعی و راههای مقابله با آن سخن گفتند.
سیدنادر هاشمی، مسئول کمیته فرهنگی بنیاد پیامبر اعظم(ص)، تأکید کرد که فضای مجازی همان اندازه که ظرفیت نشر دانش، اخلاق، معنویت و آگاهی را دارد، در صورت استفاده نادرست میتواند به بستر شایعهپراکنی، نفرت، تحریک احساسات و گسترش اندیشههای افراطی تبدیل شود. ناصری، عضو مجمع علما و متنفذین نیز با انتقاد از فاصله گرفتن جامعه از قرآنکریم گفت، زمانی که آموزههای اصلی دین به حاشیه برود، مذهب بهجای عامل نجات و همبستگی، ممکن است در دست افراد ناآگاه به ابزار اختلاف تبدیل شود.
حجتالاسلام سیدهادی واعظی، فضای مجازی را «هم فرصت و هم تهدید» خواند و گفت: اگر از آن در راستای منافع دینی و ملی استفاده شود یک فرصت بزرگ است؛ اما وقتی به میدان عقده، بدبینی، شایعه، هتک حرمت و نفرت تبدیل شود، خود به یک چالش جدی اجتماعی مبدل میگردد. او همچنین استفاده افراطی از فضای مجازی، شکستن حریم خصوصی و ضعف در تفکر و پژوهش را از آسیبهای امروز دانست و هشدار داد که حتی در محیطهای علمی، وابستگی به کاپیپست و استفاده بدون تفکر از هوش مصنوعی، روح پژوهش را ضعیف میسازد.
ضیا نجفی با تأکید بر سیره پیامبر اعظم(ص) گفت، اسلام دین اعتدال است و جامعه زمانی میتواند از افراط و تفریط فاصله بگیرد که اخلاق، میانهروی و سیره نبوی در فضای حقیقی و مجازی زنده شود. او نقش علما و مبلغین را در این زمینه اساسی دانست.
حجتالاسلام والمسلمین سیدعبدالعظیم علوی با انتقاد از برخی صفحات فیسبوک گفت، بخشهایی از فضای مجازی عملاً به ترویج قومگرایی، تعصب مذهبی، سمتی و نژادی دامن میزند. به باور او، راه مقابله با این جریان، از بین بردن تعصب، بیاعتنایی به محتوای بیارزش و آغاز تربیت فکری از خانواده است.
شاهمحمد شاداب، افراطگرایی مجازی را تنها نتیجه ناآگاهی ندانست و گفت برخی افراد از تعصب «درآمد» بهدست میآورند، برخی از روی عقده فعالیت میکنند و گروهی دیگر تحت تأثیر همین جریانها قرار میگیرند. او بالا بردن سطح آگاهی عمومی و مسئولیتپذیری بیشتر علما را از راههای مقابله با این پدیده عنوان کرد.
شماری از اشتراککنندگان، بیکاری و نداشتن برنامه برای زندگی را از عوامل مهم گرایش جوانان به افراطگرایی مجازی دانستند. حجتالاسلام والمسلمین محمدجواد پیکار و احمدرفاه یورش تأکید کردند که جوان بیمصروفیت، بیشتر در معرض فضای مسموم شبکههای اجتماعی قرار میگیرد و خانواده و جامعه باید زمینه درس، کار، تحقیق و مصروفیت سالم را برای جوانان فراهم کنند.
کریم رسا نیز گفت فضای مجازی ذاتاً خوب یا بد نیست؛ بلکه نوع استفاده ما تعیین میکند که این تکنالوژی به فرصت تبدیل شود یا تهدید. حاجی نسیم ابراهیم، معاون کمیته مجاهدین، شهدا و مجروحین، افراطگرایی را یک بیماری اجتماعی خواند و استاد سیدابوالقاسم هادی، رئیس کمیته آموزش بنیاد تأکید کرد که اصلاح جامعه باید از اصلاح خود انسان آغاز شود؛ کسی که دیگران را به اعتدال دعوت میکند، نخست باید در رفتار خودش به آن پایبند باشد.
حجتالاسلام والمسلمین سیدعبدالله ذکی، رئیس کمیسیون مناطق محروم شورای علمای شیعه افغانستان نیز با اشاره به مفهوم «امت وسط» در قرآنکریم گفت، فلسفه اساسی اسلام، دوری از افراط و تفریط و حرکت در مسیر اعتدال است؛ مسیری که هم در زندگی فردی و هم در فضای اجتماعی و رسانهای باید رعایت شود.
مهدی حساس، معاون اداری و مردمی بنیاد نیز گفت: افراطگرایی در فضای مجازی به یکی از چالشهای جدی جامعه امروز تبدیل شده است؛ چالشی که با گسترش شایعات، تعصبات قومی و مذهبی، نفرتپراکنی و تحریک احساسات، میتواند وحدت، همدیگرپذیری و همگرایی اجتماعی را با آسیب روبهرو سازد. بیکاری، نبود برنامه روشن برای زندگی، پایینبودن سطح آگاهی، ضعف در تفکر و تحقیق و استفاده نادرست از شبکههای اجتماعی، از مهمترین عواملی است که زمینه گرایش به این پدیده را فراهم میسازد. مقابله با افراطگرایی تنها با محکومکردن آن ممکن نیست؛ بلکه نیازمند افزایش آگاهی عمومی، تقویت سواد رسانهای، ترویج فرهنگ اعتدال، مبارزه با تعصبات و فراهمسازی زمینههای کار و مصروفیت سالم برای جوانان است. فضای مجازی اگر مسئولانه، آگاهانه و اخلاقی مورد استفاده قرار گیرد، میتواند بهجای میدان نفرت و تفرقه، به بستری برای گسترش دانش، اخلاق، معنویت، وحدت و همگرایی اجتماعی تبدیل شود.
جمعبندی نشست یک هشدار روشن داشت: اگر فضای مجازی را با آگاهی، اخلاق و مسئولیت مدیریت نکنیم، همان موبایلی که در دست ماست میتواند به ابزار تولید نفرت، تعصب و افراط تبدیل شود. مبارزه با افراطگرایی نیز از حذف یک صفحه فیسبوک آغاز نمیشود؛ از اصلاح فکر، خانواده، آموزش، اشتغال جوانان و مسئولیتپذیری علما و نخبگان آغاز میشود.
#فضای_مجازی #افراطگرایی #آگاهی_رسانهای #مبارزه_با_نفرت #تفکر_انتقادی #جوانان_افغانستان #رسانه_مسئول #اعتدال_اسلامی
